Sağlık sektöründe kaynakların kullanımı ve elde edilen sonuçlar, sağlık harcamalarının artışı ile birlikte daha sık sorgulanmaya başlanmıştır.

 PERFORMANS SÜRECİNDE TARTIŞMALAR

Sağlık hizmetlerinde performans ölçümü hakkında birçok tartışma mevcuttur. Birçok kişi ölçüm yapılmasına taraftar iken, çok azı kendisinin çalışmalarının ölçülmesinden mutlu olmaktadır. Ölçüm, ölçümü yapılanlar ve hatta sıklıkla ölçümü yapanlar arasında önemli oranda endişe, gerilim ve kaygı yaratmaktadır. Tıptaki tüm kararlar bilimsel gerçek ve klinik kanıta dayanmadığından (kanaatler tıbbi kararların oluşturulmasında önemli bir rol oynamaktadır) bu durum özellikle doğrudur-. Tıptaki çeşitli uzmanlık dalları ve alt uzmanlık dallarında kanıta dayalı klinik uygulama ilkeleri mevcut iken, sürekli olarak elde edilen kanıtlar bu ilkelere uyumun zayıf olduğunu ortaya koymaktadır. Tıptaki özel işlemlerde geniş coğrafi farklılıklar olması, muhtemelen kanaatin kanıt üzerinde baskın olmasının sonucudur (Loeb, 2004:16). Performans ölçümündeki temel konu neyin ölçülmesi gerektiğiyle ilgili mutabakat eksikliğidir. Sağlık hizmetindeki her şey ölçülemez ve ölçülmemelidir. Spesifik klinik odak alanları içinde (akut miyokard enfarktüsü, kalp yetmezliği, toplumdan kazanılan pnömoni vb.) faydalı sonuçlarla ayrılmaz şekilde bağlantılı anahtar konumdaki hizmet süreçleriyle ilgili çok sayıda iş vardır. Bu az sayıdaki örnekte sağlık hizmeti performansının anahtar belirteci olarak standardize süreç ölçütleri kümesinin kullanımını destekleyen azımsanmayacak sayıda delil mevcuttur. Bununla birlikte bu 'aşağıya sarkan meyve'lerin ötesinde neyin ölçüleceğine dair önemli bir ihtilaf vardır. Birçok vakada tek tek ölçütler paydaşların kullanımı için çok sınırlı iken, diğer uçta çok sayıda ölçüt, verileri toplayanlar veya çeşitli sorulara açık ve basit cevaplar arayanlar için fahiş fiyatlı olabilir. 'Hizmet portresini çizmek' için çok sayıda ölçüte gerek olduğu görülmekteyse de az sayıda ölçüt (hatta yaygın kullanımda olanlar bile) güvenilirlik, geçerlilik ve veri toplama çabası için yeterli şekilde test edilmişlerdir. Dahası görünürde aynı şeyi değerlendiren, fakat farklı şekilde tanımlanan birden fazla ölçütün varlığı önemli bir konudur. Aynı şeyi (ör. akut miyokard enfarktüsü hastaları taburcu edilirken reçete edilen beta blokörler, sezaryen oranı, vb) ölçme iddiasında olan, fakat farklı şekilde tanımlanan ve halen geçerliliğini koruyan birçok ölçüt örneği vardır. Bu farklılıklar çalışmaya alınan veya çalışma dışında bırakılan popülasyonlar arasındaki farklılıklar, risk uyarlaması algoritmaları ve buna benzer diğer faktörlerle ilişkilidir (Loeb, 2004:17).

SÜREÇLER VE PERFORMANS GÖSTERGELERİ

Sağlık işletmelerinde performans göstergeleri incelendiğinde; süreç performansı, tıbbi performans, müşteri memnuniyeti ve bağlılığı performansı, çalışanlar ile ilgili performans, tedarikçi performansı, öğrenme ve yaratıcılık performansı ve finansal performans ana gösterge gruplarını oluşturur (Pakdil,2007:118). Örgütlerde performans ölçümüne ilişkin farklı sınıflandırmalardan bir tanesi, Harbour tarafından, temel performans ölçümü, kontrol performans ölçümü, tanısal performans ölçümü, planlama performans ölçümü olarak yapılmıştır (Esatoğlu, (2007)1359). Beckford'a göre, üretim ortamında süreç, üretimin akışı ile paralel olarak tanımlanırken hizmette sürecin tanımlanması farklı fonksiyonel alanların kolaylıkla tanımlanamaması nedeniyle zordur (Pakdil,2007:i24). Kritik süreç ise bölüm ya da işletmenin performansını etkileyen; kritik sürecin performansı kötüye gittiğinde bölümü, dolayısı ile işletmeyi de olumsuz etkileyen süreçlerdir. Stratejik performans yönetimini (SPY) açısından bakıldığında, kritik süreçler bölüm ve kurumsal performansı etkileyen süreçlerdir (Pakdil,2007:i24). SPY açısından, stratejik amaçlar bölümlere indirgendiğinde ve faaliyet planları yapıldığında, belirlenen amaç ve hedeflere ulaşılıp ulaşılamaması, kritik süreçlerin başarısına bağlı olacaktır. Örneğin hastanede yatan hasta ameliyathanelerinde kritik süreçler (Pakdil,2007:i24) : 1. Randevu verme 2. Ameliyat öncesi değerleme kliniği 3. Ameliyathanenin ve ameliyat günü hastanın hazırlanması 4. Hastanın ameliyathaneye alınması ve ameliyat süreci olarak belirlenmiştir Göstergeler, iş sürecinin performansını ölçen standartlar olarak tanımlanır. Sağlıkta ise gösterge; bakımın önemli yönlerine ait süreç ve çıktılarla ilgili tanımlanmış ve ölçülebilir değişkenlerdir (Pakdil,2007:i24). Çoruh'a göre, hastanelerde performans yönetim sistemlerinde yer alan performans göstergeleri, anahtar performans alanlarında ulaşılan noktayı ölçen ve hedefler ile karşılaşman ölçüler grubudur. Bu aşamada belirlenen göstergeler, bire bir olarak performansın ölçümünü yönlendiren ve sonuçların değerlendirilmesine ede eden özelliğe sahiptir. Kueng, amaç ve göstergelerin belirlenmesinin yaratıcı ve zaman harcanan bir aşama olduğunu belirtmektedir ve her bir gösterge için hedef değerlerin de belirlenmesini içermesi gerektiğini ifade etmektedir. Ancak bu durumda performans ölçümleri sonunda elde edilen bilgiler, performansın iyiye ya da kötüye gittiği konusunda bilgi verecektir (Pakdil,2007:i25). ÖLÇÜM VE VERİ KALİTESİ Ölçüm bir iyileştirme sürecinin anahtarıdır. Ölçüm sistemlerinde olması gereken özellikleri şu şekilde sıralamak mümkündür (Pakdil,2007:i27): 1. İyi bir ölçüm sistemi, performansın ölçümü için üst yönetimin ortaya koyduğu hedeflerle başlar. 2. Ölçümler sırasında çok yönlü veri toplama metotları kullanılmalıdır. Veri toplama süreci objektif ve ölçülebilir olmalıdır. 3. Ölçüm sistemleri olabildiğince basit olmalıdır. 4. Takım çalışması yapılmalı, örgüt kültürü çalışmayı desteklemeli, veriler doğru ve zamanında toplanmalı ve işlenmelidir. 5. Ölçüm sistemleri mevcut performansı ortaya koyarken bir yandan da hedefler ile karşılaştırmasını yapmalıdır. 6. Ölçüm sistemleri güçlü bir raporlama ve geri bildirim yeteneğine sahip olmalıdır. Veri kalitesi verilerin doğru, güvenilir, tam ve doğru zamanlı olması şeklinde tanımlanır. Veri kalitesi birden fazla anlama sahip veri bileşeni tanımlamaları, veri bileşeni tanımlamalarının yanlış yorumlanması veya yanlış uygulanması, tamamlanmamış veya , eksik veriler (spesifik veri bileşenlerinin tıbbi kayıtlara yerleştirilmesinin genellikle zor olması veya tıbbi kayıtların kötü belgelendirilmesi gerçeğinin sonucu Hastanede yatan hasta açısından ameliyathanelerde randevu verme, ameliyat öncesi değerleme kliniği, ameliyathanenin ve ameliyat günü hastanın hazırlanması, hastanın ameliyathaneye alınması ve ameliyat, kritik süreçler olarak gündeme gelmektedir. olarak), organizasyonların yerleşik süreçleri değiştirmede çekingen davranmaları, organizasyonlar içinde uygulamaların kodlanmasındaki farklılıklar, ölçüm geliştiricilerin sürekli desteğinin olmaması ve toplanan verilerin harici denetiminin olmaması gibi çeşitli dışarıdan gelen faktörlerden etkilenebilir. Ölçütlerin gerisindeki bilim de veri kalitesinde önemlidir. Ölçütler genellikle klinik deneyimi az olan performans ölçüm uzmanları tarafından geliştirilmişlerdir. Öte yandan klinisyenler klinik olarak anlamlı, fakat psikometrik olarak kuvveti olmayan çeşidi ölçütler geliştirmişlerdir (Loeb, 2004^7). Hastanelerde performans iyileştirme insana değil sürece odaklı olmalıdır. SONUÇ: Uluslararası standart performans ölçütleri büyük bir istekle karşılanmaktaysa da sağlık hizmeti kültürleri, verilerin elde edilebilirliği ve pratik ilkeler bağlamında ülkeler arasındaki belirgin farklılıklar tasarım konularını oldukça sorunlu hale getirmektedir. (Loeb, 2004:ig). Ülkeler için en iyi performans modelinin ne/neler olabileceği, hangi ölçütlerin kullanılabileceği, o ülke hastanelerinin veri bildirim sistemleri ve sağlık enformasyon sistemleri ile yakından ilişkilidir (Esatoğlu, 2007:404). Daha yakın bir zamanda, Landon ve arkadaşları doktor performansının değerlendirilmesindeki teknik engelleri tartıştılar ve bu engellerden bazılarının (birçok uzmanlık alanında kanıta dayalı ölçütlerin yokluğu, kabul edilebilir hizmet eşiklerinin tanımı, örnek boyutu, süreç ve sonuç ölçümünde karışıklığa neden olan faktörler, temsil edilebilirlik, uygulanabilirlik ve maliyeti içeren engeller) en azından bugün için üstesinden gelinemeyeceği sonucuna vardılar (Loeb, 2004:19). Son olarak performans ölçümünün sağlık hizmeti dengesine yeni maliyetler eklediği kabul edilmelidir. Ancak, hizmetteki elle tutulur iyileşmelerin ölçümün yan ürünü olarak ortaya çıktığı ve paydaşların veriler tarafından yönlendirilen kararlar verdikleri kesin olarak gösterildiği zaman performans ölçümünün gerçek değeri anlaşılacaktır. (Loeb, 2004=19). Türkiye'de hastane hizmetlerinin değerlendirilmesinde özellikle Sağlık Bakanlığı tarafından ulusal düzeyde belirlenerek, izlenen bir performans değerleme sisteminin son derece yapıcı sonuçlara neden olabileceği söylenebilir (Esatoğlu, 2007:404).

 KAYNAKÇA: Başaran, İbrahim Ethem (2000), Yönetim, Feryal Matbaası, Üçüncü Yeniden Yazım, Ankara. Esatoğlu, A.Ezel (2007), "Hastanelerde Performans Ölçümü", Sağlık Sektöründe Performans Yönetimi - Türkiye Örneği Kitabı, Hamza Ateş-Harun Kırılmaz-Sabahattin Aydın (Ed.), Ankara, ss:358-409 LOEB, JER00 M. (2004), "The current state of performancemeasurement in health çare", International Journal for Ouality in Health Çare 2004; Volume 16, Supplement 1: pp. İ5-İ9 Tatar, Mehtap (2007), "Sağlık Sisteminin Performansını Ölçme Süreci", Sağlık Sektöründe Performans Yönetimi - Türkiye Örneği Kitabı, Hamza Ateş-Harun Kırılmaz-Sabahattin Aydın (Ed.), Ankara, ss:15l-172 Pakdil, Fatma (2007), "Sağlık Sektöründe Kurumsal Performans Yönetimi", Sağlık Sektöründe Performans Yönetimi - Türkiye Örneği Kitabı, Hamza Ateş-Harun Kırılmaz-Sabahattin Aydın (Ed.), Ankara, ss:114-1490

Birgün